طغرل شكست خورد و امير بلاق و امير سنقر ، خدايگان زنجان ، به امير مسعود پناه بردند ، و اين در هشتم ماه رجب سال پانصد و بيست و هفت پديد شد . « 1 » سلطان طغرل تا به طبرستان رفت و نزد اسپهبد منزل كرد ، « 2 » كه اكرامش نمود و از وى پذيرايى كرد و به او و همراهش ، دبيس بن صدقه ، « 3 » هداياى شايانى داد . زمستان كه رفت ، سپاهيان سلطان طغرل آمدند ، كه اميرانى فرمانفرما ، از عين الدوله خوارزم شاه و ديگران ، در ميان ايشان بودند . امير منكوبرس نيز رسيد ، اتابك فرزندش الب ارسلان و خدايگان سرزمين فارس ، كه سلطان به هنگام قتل قراجا ساقى او را با دوهزار سوار فرستاده و ولايت آن سرزمين داده بود . سلطان به همراه ايشان رهسپار همدان شد . اين زمان ملك مسعود به اذربيجان رخت برداشته بود . « 4 » سلطان طغرل اتابكش قراسنقر را براى نبرد با ملك داود روانهء مراغه كرد ، كه با هم روياروى شدند و ملك داود رو در شكست آورد . « 5 » سلطان طغرل آسوده شد و دنيا يكسره آن او ، اما مرگ مهلتش نداد . اينسان كه مسهلى نوشيد كه او را به قولنج دچار ساخت و توانش گرفت ، و بر روى تخت و در همدان بمرد و در همانجا در خاك شد . وفاتش در آغازين روزهاى محرم سال پانصد و بيست و هشت ، و مدّت سلطنتش دو سال و يك يا دو ماه بود . فرزندانش اينانند : ارسلان شاه ، كه سلطنت يافت ، و الب ارسلان ، كه بدان دست نيافت . وزيرانش اين كسانند : قوام درگزينى ، كه پيشتر گفتيم كه او را چگونه كشت . درگزينى ، عزيز الاسلام ابو حامد اصفهانى پيش‌گفته را - كه بخشايش خداى بر او باد - به قتل آورد و خود چهل روز پس از قتل او به قتل آمد . درگزينى وزير اموال كسانى را هم بگرفت ، كه ذكرش اين مختصر را مطوّل مىكند . پس از نظام الملك هيچيك از وزيران سلجوقيان به پايهء درگزينى نرسيد ،

--> ( 1 ) . ابن اثير ( 10 / 246 ) مىگويد كه اين جنگ در محل ذكراور ، در 18 رجب سال 527 ه ، رخ داد . نك . به : بندارى 170 و ابن قلانسى 238 . ( 2 ) . فرمانرواى طبرستان در اين هنگام اسپهبد علاء الدوله بن شهريار بن قارن ( 1139 - 1117 م ) بود . نك . به : بندارى 170 . ( 3 ) . نور الدوله ابو العزدبيس بن سيف الدوله ابو الحسن صدقه ، امير عربى ، فرمانرواى حلّه و از خاندان مزيدى بود . پس از مرگ طغرل به خدمت ملك مسعود درآمد . ( 4 ) . اين زمان اميران بسيارى به طغرل پناه آوردند ( بندارى 170 ) و نيروى نظامى وى چندان افزون شد كه با مسعود در آذربايجان روبرو شد و او را در اواخر رمضان سال 528 ه شكست داد . مسعود به بغداد و خليفه پناه برد و سلجوق شاه و نايب مسعود در اصفهان ، امير بقش سلاحى ، هم از دست طغرل به بغداد گريختند . نك . به : بندارى 171 - 170 و ابن اثير 11 / 4 . ( 5 ) . نك . به : بندارى 170 .